Wschod slonca

Monitoring obszarów przyrodniczych polskiej ściany wschodniej

logo fundacji

Tło projektu:

Polska przyroda w najlepszym stanie zachowała się na obszarach wschodnich naszego kraju. Około 30% powierzchni Polski Wschodniej zajmują różnego rodzaju obszary chronione, ale już tylko 1-2% podlega ochronie ścisłej. Obszary przyrodniczo cenne zlokalizowane są przeważnie wzdłuż wschodniej granicy kraju liczącej 1030 km. Tereny te o dużym stopniu naturalności to przeważnie obszary parków narodowych, rezerwatów przyrody czy terenów wpisanych i proponowanych do europejskiej sieci obszarów chronionych Natura 2000. Tereny te są bezcennym dziedzictwem przyrodniczym nie tylko Polski, ale i całej Europy. Jednak od momentu wejścia naszego kraju w struktury UE nasilają się presje inwestycyjne na wschodnie obszary naszego kraju (będące jednocześnie wschodnią granicą UE). Polega to na budowie nowych przejść granicznych, strażnic, urzędów celnych, baz firm spedycyjnych, zbiorników wodnych, wałów przeciwpowodziowych. Dodatkowo powstają i są proponowane różnego rodzaju inwazyjne inwestycje turystyczne i rekreacyjne na masową skalę, które często są nielegalnie planowane lub realizowane na obszarach chronionych. Coraz więcej samorządów i inwestorów zamierza wprowadzać w życie takie pomysły, które w dużym stopniu zagrażają najcenniejszym obszarom przyrodniczym, niejednokrotnie niepowtarzalnym w skali Polski czy Europy bez zwracania uwagi na uwarunkowania klimatyczne, walory przyrodnicze, rekreacyjne oraz potrzeby lokalnej społeczności.

Cele szczegółowe projektu:
1) Pozyskanie i ujawnienie informacji na temat nieuwzględniającego interesu społecznego funkcjonowania instytucji zaufania publicznego organów administracji rządowej i samorządowej oraz podmiotów gospodarczych, działających w imieniu w/w instytucji, wyłonionych na podstawie przepisów ustawy Prawo zamówień publicznych, sporządzających opinie i ekspertyzy w zakresie wpływu inwestycji na środowisko i społeczność lokalną, dokonujących wycen nieruchomości nabywanych od miejscowych właścicieli na potrzeby inwestycji.
2) Pozyskanie i ujawnienie informacji powinno dotyczyć następujących sfer funkcjonowania w/w instytucji:
a) planowania i realizacji znaczących inwestycji infrastrukturalnych ze szczególnym uwzględnieniem doliny Bugu
b) planowania i wydatkowania środków finansowych z budżetu państwa, budżetów samorządów lokalnych, a także środków pozyskanych z UE
3) Zmiana prawa, eliminacja niewłaściwych praktyk w kontekście planowania i finansowania inwestycji na obszarach przyrodniczych pogranicza wschodniego poprzez:
a) zmianę planów lokalizujących planowanych inwestycji umożliwiającą wykluczenie lub zminimalizowanie negatywnego wpływu na ekosystem doliny rzeki Bug.
b) eliminacja niewłaściwych praktyk i zmiana polityki instytucji regionalnych i samorządowych, a w szczególności:
- objęcie społeczną kontrolą polityki i działań prawnych instytucji zaufania publicznego w procesie planowania i realizowania inwestycji oraz zapobieganie zaobserwowanym dotąd przez Stowarzyszenie naruszeniom przez nie procedur
- doprowadzenie do uwzględniania przez instytucje zaufania publicznego w rachunku ekonomicznym planowanych inwestycji tzw. kosztów środowiskowych oraz rachunku ekonomicznego w ogóle,
- „przełamanie” embarga informacyjnego dotyczącego finansowania inwestycji, kontrola nad wydatkowaniem przeznaczonych na ten cel środków z budżetu państwa i budżetów samorządów lokalnych oraz środków pozyskanych z środków UE,
- objęcie monitoringiem udzielania zamówień publicznych związanych z wydatkowaniem środków publicznych na inwestycje drogowe, w tym dokładne prześwietlenie podmiotów gospodarczych otrzymujących te zamówienia,
- demokratyzacja procesów decyzyjnych, dotyczących planowania i realizacji inwestycji (nakłanianie instytucji zaufania publicznego do podejmowania dialogu z organizacjami pozarządowymi).

Działania, które zostaną podjęte to:
1) Opracowanie i wydanie raportu o szkodliwych inwestycjach lokowanych na terenach cennych przyrodniczo polskiego pogranicza wschodniego;
2) Zorganizowanie konferencji naukowo-społecznej, mającej na celu analizę i przedstawienie kierunków zagrożeń przyrodniczych ściany wschodniej (najprawdopodobniej KUL w Lublinie);
3) Nagłośnienie w mediach (poprzez informacje prasowe, akcje informacyjne) zagrożeń przyrodniczych wynikających z lokowania inwestycji na terenach cennych przyrodniczo polskiego pogranicza wschodniego oraz wykrytych niejasności i przypadków łamania prawa oraz informowanie o nich odpowiednich organów;
4) Monitoring instytucji i urzędów odpowiedzialnych za ochronę środowiska (Urzędy Wojewódzkie, Wojewódzcy Konserwatorzy Przyrody, Lasy Państwowe, urzędy gminne i powiatowe położone wzdłuż rzeki Bug), kontrola planów zagospodarowania przestrzennego i studium uwarunkowań oraz innych dokumentów planistycznych, kontrola nowo powstających inwestycji, kontrola planów ochrony obszarów chronionych.
5) Publikowanie informacji o bieżących efektach projektu (zagrożeniach przyrody wynikających z nowo powstających inwestycji, oraz przejawach łamania prawa) na stronie internetowej www.nawschodzie.pl;
6) Mapa Przyrodnicza Wschodniego Pogranicza - opracowanie internetowej mapy najcenniejszych obszarów przyrodniczych polskiego pogranicza wraz z opracowaniem miejsc najbardziej zagrożonych
7) Przygotowanie wystawy fotograficznej „Bug bez granic”, która prezentowana będzie w trakcie lokalnych świąt i imprez kulturalnych w miejscowościach wzdłuż Bugu

Projekt realizowany jest przez Stowarzyszenie „Ruch na rzecz Ziemi”. Stowarzyszenie Inicjatyw Społeczno-Ekologicznych "Ruch na rzecz Ziemi" jest niezależną społeczną organizacją pozarządową działającą formalnie od 1998 roku. W centrum zainteresowania stowarzyszenia znajdują się przede wszystkim szeroko rozumiana ekologia i jej aspekt społeczny, sprawy wsi i jej mieszkańców, ochrona miejsc przyrodniczo cennych, międzykulturowość i wielokulturowość pogranicza wschodniego, bioregionalizm, historia i tradycja regionu, społeczność lokalna, a także wieloaspektowa edukacja społeczeństwa.

Karta obiektu przyrodniczego
Komunikat prasowy
Problemy ochrony przyrody w Polsce wg PROP (plik PDF)